Dok se “truckam” u autobusu na relaciji Ljubljana – Banjaluka i naslonjena na prozorsko staklo razmišljam o smislu života, kroz glavu mi proleti misao: “Uh, dođavola, u koju sam ono kantu za smeće bacila koru od narandže, koju sam jutros pojela – u crnu ili smeđu?!“

Edukacija o otpadu

Još jedna od bitnih lekcija koju sam morala naučiti, nakon što sam se preselila u Ljubljanu bila je – da naučim razdvajati smeće. Da, dobro ste čuli! Morala sam se “edukovati” u koju tačno kantu ide, koja vrsta otpada i moram vam reći da sam puno i čitala o tome. Nevjerovatno je, kako su Slovenci natjerali građane, da odvajaju otpad “na kućnom pragu”. Kazne su paprene, pa ti miješaj staklo, papir i ambalažu! Kreću se od 200 do 800 evra za građane, te od 1.500 do čak 40.000 evra za preduzeća. I kazne nisu samo na papiru. Pljušte, bogami.

Čula sam da su komunalci oglobili nekog nemarnog čovjeka, tako što su našli račun na njegovo ime u kanti za smeće, koja nije bila namjenjena za papir. E, to vam se zove sprovođenje zakona. Puno pažnje je posvećeno edukaciji ljudi te promovisanju priručnika „kako pravilno odvajati otpad“ i da se opet nađe neko da ne poštuje propise. Pa, ne može tako u Evropskoj uniji.

Tu i tamo nadležni nekoga „udare po džepu“, čisto da se zna da se ne treba igrati sa smećem. I ja sam, eto, morala da naučim da, na primjer „kosti od mesa“ spadaju u miješani komunalni otad i idu u crnu kantu, da je „kora od banane“ biološki otpad, koji se baca u smeđu kantu, a prazna čaša od jogurta je – ambalaža koju odlažem u žutu kantu… Kad imam nedoumice, informišem se. Šta ću?!

Odvajanje smeća na pragu

Od načina na koji Slovenija trenutno upravlja otpadom, Bosna i Hercegovina je udaljena svjetlosnu godinu. Fascinantno je da Ljubljana reciklira blizu 70 odsto otpada. Svaka kuća je dobila posebne kante za odvojeno prikupljanje smeća.

Po centru Ljubljane nigdje nećete vidjeti one ružne velike kontejnere, iz kojih se širi neprijatan miris. Po gradu je raspoređeno preko 60 podzemnih stanica za odvajanje otpada, a svaka je koštala po oko 100.000 evra, pa vi računajte! Svaki stanovnik koji živi u centru ima posebnu elektronsku karticu, kojom otvara te podzemne spremnike i u njih odlaže smeće.

U širem centru grada su postavljena takozvana „zelena ostrva“ za odlaganje otpada, a svaka stambena zgrada, takođe ima poseban prostor za odlaganje otpadaka, u kojem su smješteni potrebni kontejneri.

Kontejneri za otpad po gradu

Građani se stimulišu, tako što se im se računi za smeće smanjuju. Prije nekoliko godina domaćinstvo je u prosjeku plaćalo 11 evra za odvoz otpada, a sada račun iznosi oko osam evra mjesečno. Jednom godišnje domaćinstva imaju pravo na besplatni odvoz namještaja i kabastog otpada, a postoji i pokrentna „sabirnica“ koja se pomjera na različite lokacije po gradu, kako bi građani mogli lakše da se riješe krupnog smeća. Odvojeno smeće na kraju završava u moderno opremljenom Regionalnom centru za upravljanje otpadom, gdje se još jednom provjerava i razvrstava, a potom se reciklira i od njega se dobija staklo, papir, metal i druge korisne sirovine. Biootpad se ovdje pretvara u đubrivo za bašte. Zar to nije divno i logično i moguće svugdje? U ovom centru se preradi trećina otpada, koji nastane u cijeloj zemlji, a u njega je uloženo oko 150 miliona evra.

Vizija lektorke Jasne

Eh, mogli smo i mi tako. Ova priča o smeću me podsjeti, kako je i u Banjaluci prije skoro deset godina započeo “pilot projekat”, u okviru kojeg su postavljeni kontejneri za odvojeno prikupljanje smeća, na nekoliko lokacija u gradu. Na tome se i završilo. Kontejneri su neko vrijeme zjapili, skoro prazni, da bi na kraju, bili uklonjeni.

Naša lektorka Jasna, u redakciji u kojoj sam tada radila, je govorila kako je oduševljena tom idejom. Pričala nam je kako je počela da razvrstava smeće kod kuće, te da ga nosi u te kontejnere, iako joj nisu bili ni blizu stana. Mi smo je začuđeno gledali, ne shvatajući, zapravo da je ta žena tada, bila jedna od rijetkih, koja je imala viziju.

Sada se pitam zašto svi nismo razmišljali kao Jasna, zašto nas niko nije edukovao da razmišljamo kao ona, zašto je taj projekat propao, dok su Slovenci napravili ekološko čudo? Evo pitam i sebe i vas zbog čega pobogu, kod nas svaka dobra ideja ne preraste u djelo? Nisu Slovenci ništa pametniji, ni bolji niti bogatiji od nas, ali imaju ljudi viziju i plan.

Čuvajmo prirodu

Kaja „sređuje“ Ljubljanu

Pa, znate li vi ko je vlasnik komunalnog preduzeća u Ljubljani, koji je između ostalih „odgovoran“ za to što ovaj grad sija?! Naš čovjek – Kaja iz Mrkonjić grada. Ali Kaja nije pojedinac, on je samo dio sistema koji funkcioniše i u kojem on samo igra svoju ulogu.

Jeste li inače primjetili, kako se svi ljudi iz Evrope, gdje igraju uloge uzornih građana i ne smiju baciti opušak na ulicu, bahate kada dođu na Balkan, te “frljacaju” smeće kroz prozore svojih automobila. Da li je u pitanju, taj zagađeni vazduh sa Balkana, zbog kojeg se kad pređemo granicu, pretvaramo u neotesane primitivce?

Nije do vazduha, nije do smeća, nije do kontejnera – do ljudi je i do nedostatka sistemskog rješenja. Dobra vijest je, da ljudi mogu da se promijene, mogu da poštuju zakone, mogu da nauče da razdvajaju ambalažu od stakla, samo im treba prvo – neko da ih motiviše i nauči tome, a drugo – neko da ih „lupi po džepu“, svaki put kad se ne drže pravila. I to je cijela filozofija.

Dva svijeta različita

Granični prelaz ne mora da postoji da bismo shvatili, gdje prestaje Balkan, a počinje Evropska unija. Priroda je ista i prelijepa – tamo i ovamo. Drastično se razlikuje samo odnos ljudi prema prirodi. Pretrpani kontejneri, divlje deponije pored puta, neuredna i zarasla polja, zapuštene obale rijeka, koje gledam kroz prozor autobusa, su nepogrješivi znakovi da sam još u BiH. Kroz Hrvatsku je situacija malo, ali ne previše bolja, a kada uđem u Sloveniju – raj.

Slovenija bi u ovom slučaju bila ona vrijedna i uredna sestra, koja svoju sobu uvijek drži „cakum pakum“, a BiH ona lijena i aljkava, kojoj nije ni do učenja, ni do čišćenja, ma ni do života.

Čini mi se da je svaki djelić dežele uređen i podšišan. Pa, čak i u one zabiti, za koje misliš da ljudska noga nije kročila, neko je zašao i pokosio travu, uklonio korov i šiblje. Zadivljujuće je koliko su Slovenci uspjeli – da razviju ekološku svijest do zavidnog nivoa. Ne znam da li ste znali, ali Slovenija je proglašena najčistijom zemljom na svijetu, dok se Ljubljana okitila epitetom „zelena prestonica Evrope“ i prvi je evropski grad koji se obavezao da će postati „grad bez otpada“ (zero-waste). 

Zelena prestonica Evrope

Dok građani mnogih gradova u BiH udišu zagađen vazduh, Slovenci su uveli javne bicikle, autobuse koji koriste prirodan gas, zabranili vožnju automobila po užem centru grada i time značajni smanjili emisiju štetnih gasova. Uzgred, šta se desilo s javnim biciklima u Banjaluci?

Vidim da su u Republici Srpskoj počeli konačno da, naplaćuju plastične kese u trgovačkim marketima, što je za svaku pohvalu. Nadajmo se da ovo nije još jedno u nizu „usklađivanje zakona sa EU direktivama“ i to “samo na papiru”, nego početak popravljanja ekološke slike cijele zemlje. Jednoj običnoj plastičnoj kesi treba 1.000 godina da se razgradi?! Valjda će nama trebati puno manje da postanemo ekološki osvešteniji i da naučimo da volimo i čuvamo prirodu. Zato nam u Novoj godini svima želim da se riješimo smeća – iz života i iz kontejnera, te da probamo da budemo vizionari, kao lektorka Jasna. Za početak u kupovinu krenite sa platnenim cekerima.  

P.S. Opštinske institucije u Ljubljani, koriste reciklirani toalet papir, proizveden od starih tetrapaka za mlijeko i sokove.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pratite me na društvenim mrežama:
Visit Us
Follow Me
Tweet

Ostavite komentar

Your email address will not be published. Required fields are marked *